Konstytucja

Wstępna propozycja Konstytucji Królestwa Polskiego

Część ICzęść IICzęść IIICześć IVCzęść VCzęść VICzęść VIICzęść VIIICzęść IXInspiracja

Konstytucja Królestwa Polskiego

Część I
Królestwo Polskie

Art. 1
1) Królestwo Polskie jest państwem na podstawach demokratycznych i parlamentarnych, które ma tak służyć ludziom wewnątrz swoich granic, by mogli żyć razem w wolności, pokoju i dobrobycie.
2) Władza państwowa należy do króla i ludu. Jest ona wykonywana przez obydwu suwerenów według miary określonej w tej konstytucji.
Art. 2
1) Zadaniem państwa jest reprezentowanie interesów ludu i państwa wobec innych państw, związków państw i podobnych organizacji.
2) Zadaniem państwa jest wydawanie praw i zarządzeń, aby ludzie mogli żyć w wolności, pokoju i dobrobycie. Do tego należą w szczególności ustawowe regulacje w zakresie oświaty, świadczeń socjalnych i zdrowotnych, komunikacji, ochrony środowiska, jak i autonomii i zadań gmin.
3) Zadaniem państwa jest troska o to, by konstytucja, ustawy i zarządzenia były przestrzegane. W tym celu państwo utrzymuje i finansuje sądownictwo, władze śledcze i policję.
4) Posiadanic i prowadzenie instytucji w zakresie szkolnictwa, świadczeń społecznych, zdrowotnych oraz komunikacji lub innych nie jest zadaniem państwa. Te zadania są
przekazane gminom, związkom gmin, prywatnej gospodarce lub prywatnym organizacjom.
Art. 3
1) Do finansowania swoich zadań państwo ma dochody z pośrednich podatków, jak podatek VAT, wszystkie dochody celne albo opłaty. Suwerenność nad podatkiem bezpośrednim od osób fizycznych i prawnych przynależy gminom, państwu natomiast pozostaje kompetencja ustalania zasadniczych reguł, które dotyczą suwerenności nad bezpośrednim podatkiem, tak aby uniknąć nadużyć i konfliktów w gminach.
2) Państwo winno gospodarować oszczędnie i ze swoich dochodów osiągnąć nadwyżki, które wypłaca gminom odpowiednio do liczby mieszkańców. Jedną część nadwyżki w ramach ustawowych regulacji państwo może wypłacać w formie bonów oświatowych na rzecz dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu.
3) Państwo ma zakaz poręczania albo zaciągania kredytów, pomijając szczególne sytuacje, które są ustawowo regulowane. Te ustawy podlegają referendum według art. 31. Najpóźniej do dziesięciu lat kredyty z nadwyżek państwa są do spłacenia, a poręczenia do rozwiązania.
Art. 4
1) Zmiana granic królestwa następuje przez ustawę. Poszczególnym gminom nie przysługuje prawo wystąpienia z jedności państwowej.
2) Zmiany granic pomiędzy gminami, tworzenie nowych, łączenie istniejących gmin wymagają decyzji uprawnionych do głosowania obywateli, którzy są mieszkańcami tych gmin.

Część II
O królu

Art. 5
W rodzie panującym dziedziczone następstwo tronu, pełnoletniość króla i następcy tronu, jak i ewentualna władza opiekuńcza zostają uregulowane przez ród panujący w formie prawa rodziny panującej.
Art. 6
1) Król jest głową państwa i wykonuje swoje prawo władzy państwowej według postanowień konstytucji oraz innych ustaw.
2) Król nie podlega sądownictwu i nie jest prawnie pociągany do odpowiedzialności. To samo obowiązuje każdego członka Domu Królewskiego, który według art. 11 za króla wykonuje funkcje głowy państwa.
Art. 7
1) Król reprezentuje państwo we wszystkich jego stosunkach wobec zagranicznych państw, nie umniejszając wymaganego współudziałania odpowiedzialnego rządu.
2) Umowy państwowe, przez które terytorium państwa miałoby zostać odstąpione lub własność państwa zbyta, dysponowanie prawami suwerenności państwowej lub prerogatywami państwowymi, przejęte nowe obciążenie na królestwo lub jego członka lub zobowiązanie, przez które prawa obywateli państwa zostają ograniczone, potrzebują do swojej ważnosci zgody parlamentu.
Art. 8
1) Każde prawo dotyczące budżetu, kredytów, podatków i opłat państwa (art. 3) potrzebuje dla swojej ważności aprobaty króla.
2) W pilnych przypadkach król podejmie przez nadzwyczajne dekrety to, co konieczne dla bezpieczeństwa i dobrobytu państwa. Nadzwyczajne dekrety nie mogą znosić konstytucji jako całości ani jej pojedynczych określeń, jedynie tylko ograniczać zastosowanie pojedynczych określeń konstytucji. Nadzwyczajne dekrety nie mogą ograniczyć prawa każdego człowieka do życia, zakazu tortur i nieludzkiego
traktowania, zakazu niewoli i pracy przymusowej ani reguły „bez prawa żadna kara”. Ponadto określenia tego artykułu (art. 5, 12 i 47), jak również Prawa Domu Panującego nie mogą zostać ograniczone przez nadzwyczajne dekrety. Nadzwyczajne dekrety wygasają najpózniej sześc miesięcy po ich wydaniu.
3) Król mianuje sędziów według postanowień konstytucji (art. 39).
Art. 9
1) Królowi przysługuje prawo ułaskawienia, złagodzenia i przemienienia prawomocnie uznanej kary i umorzenia rozpoczętego dochodzenia.
2) Król wykona prawo ułaskawienia lub złagodzenia kary na korzysć członka rządu skazanego z powodu jego czynnosci urzędowych tylko na wniosek parlamentu.
Art. 10
Każdy następca tronu jeszcze przed odbiorem hołdu dziedziczącego wyrazi w pisemnym akcie, że będzie rządził królestwem stosownie do konstytucji i pozostałych praw.
Art. 11
Król może pełnoletniemu księciu swego Domu, uprawnionemu jako następnemu do dziedziczenia, z powodu przejściowej przeszkody lub dla przygotowania następstwa tronu, jako swemu zastępcy, powierzyć wykonywanie przysługujących mu praw suwerena.
Art. 12
Przynajmniej 5% obywateli państwa uprawnionych do głosowania przysługuje prawo wniesienia przeciw królowi uzasadnionego wotum zaufania. Parlament powinien co do tego na najbliższym posiedzeniu dać rekomendacje i zarządzić plebiscyt (art. 30). Gdy wotum zaufania zostanie przyjęte w plebiscycie, wtedy należy je przedłożyć królowi do rozpatrzenia według Prawa Domowego. Stosownie do Prawa Domowego decyzję podjętą przez króla należy przekazać parlamentowi w przeciągu sześciu miesięcy.

Część III
O ogólnych prawach i obowiązkach obywateli państwa

Art. 13
1) Wszyscy obywatele państwa są równi wobec prawa. Publiczne urzędy są im jednakowo dostępne przy zachowaniu ustawowych postanowień.
2) Kobieta i mężczyzna są równoprawni.
3) Uzyskanie i stratę obywatelstwa państwowego określają ustawy.
4) Prawa cudzoziemców zostają określone najpierw przez umowy państwowe, a przypadku ich braku – przez wzajemność.
Art. 14
1) Każdy obywatel państwa ma prawo swobodnie osiedlać się w każdym miejscu na terytorium państwa i nabywać majątek każdego rodzaju, przestrzegając bliższych ustawowych określeń.
2) Pobyt wewnątrz granic państwa zobowiązuje do przestrzegania jego praw i uzasadnia ochronę według konstytucji i pozostałych praw.
Art. 15
1) Prawa obywatelskie przysługują każdemu obywatelowi państwa według postanowień tej konstytucji.
2) W sprawach państwa i gminy wszystkim obywatelom państwa, którzy ukończyli 18. rok życia i mają stałe miejsce zamieszkania, a nie są pozbawieni prawa wyborczego i głosowania, przysługują prawa polityczne.
Art. 16
1) Wolność osobista, prawo domowe i tajemnica korespondencji są zagwarantowane.
2) Oprócz przypadków określonych przez prawo i w określony przez prawo sposób nikt nie może ani zostać aresztowany lub przetrzymywany w areszcie, ani nie może być przeprowadzona rewizja domu, przeszukiwanie osób, listów, pism lub ich konfiskata.
3) Nielegalnie lub niewinnie zatrzymani i niewinnie skazani mają prawo do sądownie przyznanego odszkodowania świadczonego przez państwo. Czy i na ile państwu przysługuje prawo rekursu wobec osób, decyduje prawo.
Art. 17
1) Nikt nie może zostać pozbawiony właściwego sędziego; nie mogą zostać wprowadzone sądy wyjątkowe.
2) Nikt nie może być zagrożony lub podlegać sankcjom innym niż przewidzianym przez prawo.
3) Prawo obrony obwinionemu jest gwarantowane we wszystkich sprawach karnych.
Art. 18
1) Nienaruszalność własności prywatnej jest zagwarantowana.
2) Gdzie wymaga tego dobro publiczne, konfiskata lub obciążenie mienia każdego rodzaju może zostać uznane za obligatoryjne, w zamian za odpowiednią rekompensatę, której wysokość w każdym przypadku jest określona przez sądy.
3) Postępowanie wywałszczenia zostaje określone przez prawo.
Art. 19
Handel i rzemiosło są wewnątrz ustawowych granic wolne; dopuszczalność wyłącznych przywilejów handlu i rzemiosła na określony czas jest uregulowana przez prawo.
Art. 20
Każdemu obywatelowi zagwarantowana jest wolność wyznawania wiary i sumienia. Członkom każdego wyznania jest zagwarantowane wyznawanie swojej wiary i odprawianie swoich nabożeństw w granicach obyczajowości i publicznego porządku.
Art. 21
1) Każdy ma prawo, wewnątrz granic prawa i obyczajowości, wyrażać swoje zdanie i komunikować swoje myśli przez słowo, pismo, wydruk lub obrazowe przedstawienie.
2) Prawo wolnych związków i gromadzenia się jest zagwarantowane wewnątrz ustawowych granic.

Część IV
O parlamencie

Art. 22
Parlament reprezentuje lud we wszystkich tych przypadkach, w których lud według tej konstytucji nie decyduje sam. Przy czym parlament dysponuje następującymi prawami:
a) współdziałanie przy ustawodawstwie i przy zawieraniu umów państwowych,
b) prawo przedstawiania królowi członków rządu i cofania im zaufania,
c) współdziałanie przy nominacji sędziów,
d) uchwalanie budżetu państwowego, wszelakich kredytów, jak też podatków i opłat (art. 3),
e) prawo kontroli nad administracją państwa; prawo kontroli parlamentu nie obejmuje ani orzeczeń sądów, ani czynności wyznaczonych królowi.
Art. 23
1) Parlament składa się z 25 parlamentarzystów, którzy wybierani są przez lud według ogólnego, równego, tajnego i bezpośredniego prawa wyborczego. Przydzielenie mandatu następuje na grupy wybieranych, które osiągnęły w całym państwie przynajmniej 4% ważnych głosów.
2) Każda grupa wyborców ma prawo mianować dla każdego swojego parlamentarzysty jednego zastępcę, który go zastępuje, gdy ten nie może wziąć udziału w posiedzeniu parlamentu. Parlamentarzysta, który nie może wziąć udziału w posiedzeniu parlamentu, musi zawiadomić na czas prezydenta parlamentu.
3) Członkowie rządu i sądów nie mogą być jednocześnie członkami parlamentu.
4) Bliższe postanowienia o przeprowadzeniu wyborów zostaną uregulowane przez szczegółowe ustawy.
Art. 24
Parlament jest powoływany i otwierany przez króla na jego konstytuujące posiedzenie najpóźniej na cztery tygodnie po wyborach parlamentarnych. Parlament na tym posiedzeniu wybiera swego prezydenta i jego zastępcę. Kolejne posiedzenia parlamentu będą zwoływane przez prezydenta parlamentu, względnie jego zastępcę. Obok króla, prezydenta parlamentu, względnie jego zastępcy, prawo zwołania parlamnetu przysługuje przynajmniej ośmiu parlamentarzystom.
Art. 25
Okres trwania mandatu parlamentu wynosi cztery lata. Król względnie lud, ma prawo rozwiązać parlament i wyznaczyć nowe wybory. Te mogą nastąpić najpózniej w dwa miesiące po rozwiązaniu. 5% obywateli państwa uprawnionych do głosowania przysługuje prawo domagania się referendum o rozwiązanie parlamentu.
Art. 26
1) Żaden parlamentarzysta nie może zostać zaaresztowany podczas trwania kadencji bez zezwolenia parlamentu, wyjąwszy przypadek schwytania na gorącym uczynku.
2) W takim przypadku aresztowanie, z podaniem powodów, należy bezzwłocznie podać do wiadomości parlamentu, który decyduje o utrzymaniu aresztu. Na jego żadanie należy mu natychmiast udostępnić akta dotyczące tego przypadku.
3) Jeśli aresztowanie parlamentarzysty następuje w czasie, gdy parlament nie jest zgromadzony, należy bezzwłocznie złożyć o tym meldunek, z podaniem powodu, prezydentowi parlamentu.
Art. 27
1) Wszyscy członkowie przy otwarciu parlamentu (art. 24) składają następującą przysięgę na ręce króla:
„Ja (…) ślubuję przestrzegać konstytucji państwa oraz istniejących ustaw i w parlamencie wspierać dobro państwa bez ukrytych zamiarów według najlepszej wiedzy i zgodnie z sumieniem.”.
2) Członkowie parlamentu głosują jedynie według swojej przysięgi i swojego przekonania. Są oni odpowiedzialni za swoje głosowanie i wypowiedzi na posiedzeniach parlamentu oraz w jego komisjach tylko przed parlamentem i nigdy nie mogą za nie odpowiadać sądownie. Regulowanie władzy dyscyplinarnej pozostaje zarezerwowane będącemu do uchwalenia regulaminowi.
3) Parlament ustanawia, uwzględniając postanowienia tej konstytucji, swój regulamin. Ten reguluje między innymi tworzenie różnych komisji parlamentarnych, wybory i głosowania w parlamencie, jak również wynagrodzenia parlamentarzystów.
Art. 28
Parlament sprawdza ważność wyboru swoich członków i wyborów jako takich na podstawie protokołów wyborów i na podstawie ewentualnych decyzji trybunału konstytucyjnego. Trybunał konstytucyjny decyduje o skargach wyborczych.
Art. 29
1) Prawo inicjatywy do wnoszenia propozycji ustaw przynależy:
a) królowi,
b) parlamentowi,
c) rządowi,
d) uprawnionym do głosowania obywatelom, gdy przynajmniej 5% z nich taką inicjatywę wnosi.
2) Jeżeli inicjatywa przewiduje jednorazowe lub dłużej trwające finansowe obciążenie państwa, jest ona tylko wtedy rozpatrywana przez parlament, gdy z nią połączona jest propozycja finansowania tego obciążenia.
3) Inicjatywy, które odpowiadają postanowieniom konstytucji, są rozpatrywane przez parlament na możliwie najbliższym posiedzeniu, najpóźniej jednak po sześciu tygodniach.
Art. 30
1) Ustanowione przez parlament prawa, umowy państwowe (art. 7), kredyty, podatki i opłaty (art. 3) podlegają referendum, kiedy parlament takie ustanawia lub gdy w
przeciągu sześciu tygodni po urzędowym ogłoszeniu postanowienia parlamentu domaga się tego przynajmniej 5% obywateli państwa uprawnionych do głosowania.
2) Podlegające referendum uchwały parlamentu dopiero po przeprowadzeniu referendum względnie po bezowocnym upływie czasu dla zgłoszenia referendum są po sześciotygodniowym terminie przedłożone królowi do podpisu.
3) Jeśli parlament odrzucił w drodze inicjatywy ludu (art. 29, ust. 1, litera d) powstały projekt prawa, to należy go poddać w przeciągu sześciu tygodni pod referendum. Parlamentowi przysługuje prawo przedstawienia ludowi kontrpropozycji. Referendum zastępuje zazwyczaj potrzebną uchwałę parlamentu. Absolutna większość oddanych głosów w całym państwie decyduje o przyjęciu lub odrzuceniu uchwały prawa.
4) Bliższe określenie inicjatywy ludu i referendum będą regulowane na drodze ustaw.
Art. 31
1) Odnośnie do administracji państwowej rząd powinien przekazać parlamentowi na następny rok administracyjny budżet ze wszystkimi wydatkami i przychodami dla sprawdzenia i zatwierdzenia; należy dołączyć do niego wniosek o ponoszonych opłatach.
2) Dla każdego minionego roku administracyjnego rząd ma w pierwszej połowie następnego roku administracyjnego przedstawić parlamentowi dokładny wykaz, według kosztorysu wstępnego, zużycia przyznanych i poniesionych przychodów, z zastrzeżeniem zezwolenia na usprawiedliwione i nieusprawiedliwione przekroczenie, za które odpowiada rząd.
3) Z tym samym zastrzeżeniem rząd jest uprawniony do dokonywania w kosztorysie wstępnym nieprzewidzianych, nagłych wydatków.
4) Ewentualne oszczędności w pojedynczych pozycjach kosztorysu wstępnego nie mogą zostać użyte do pokrycia dodatkowych wydatków w innych pozycjach.
Art. 32
1) Kiedy w ustawie nic innego nie postanowiono, wchodzi ona w życie po ośmiu dniach od obwieszczenia w państwowym dzienniku ustaw.
2) Sposób i rozmiar obwieszczenia praw, uchwał finansowych, umów państwowych, przepisów, rezolucji międzynarodowych organizacji i stosowanie przepisów prawnych
na podstawie umów państwowych są regulowane w drodze ustawowdawstwa. W królestwie obwieszczenie stosowanych przepisów na podstawie umów państwowych może nastąpić w uproszczonej formie.

Część V
O rządzie

Art. 33
1) Cała administracja państwowa będzie prowadzona, z zastrzeżeniem następujących postanowień tego artykułu, przez rząd odpowiedzialny przed królem i parlamentem według postanowień tej konstytucji i pozostałych ustaw.
2) Przez ustawę albo na mocy ustawowego uprawnienia określone prace mogą zostać przekazane pojedynczym osobom urzędowym, urzędom albo określonym komisjom do samodzielnego wykonania, z zastrzeżeniem rekursu do rządu.
Art. 34
1) Rząd składa się z szefa rządu i czterech ministrów.
2) Szef rządu i ministrowie sa mianowani przez króla w porozumieniu z parlamentem i na jego propozycje. W ten sam sposób są mianowani na szefa rządu i ministrów ich zastępcy, którzy ich zastępują na posiedzeniach rządu w przypadku przeszkody konkretnego członka rządu.
3) Szef rządu i pozostali członkowie rządu składają na ręce króla następujacą przysięgę:
„Przysięgam przestrzegać konstytucji państwa i istniejących praw oraz wspierać dobro państwa bez ukrytych zamiarów według najlepszej wiedzy i zgodnie z sumieniem.”.
4) Okres urzędowania rządu wynosi cztery lata, chyba że jest zastosowany art. 37.
Art. 35
1) Rządowi podlega wykonawstwo wszystkich ustaw i prawnie dopuszczalnych poleceń króla albo parlamentu.
2) Rząd wydaje wymagane zarządzenia dla wprowadzenia praw i bezpośrednio stosowanych umów państwowych, które mogą być wydawane jedynie w ramach praw i bezpośrednio stosowanych umów państwowych.
3) Dla wprowadzenia innych zobowiązań wynikających z umów państwowych rząd może wydać wymagane zarządzenia, które mogą być wydane jedynie w ramach praw i bezpośrednio stosowanych umów państwowych.
4) Cała administracja państwowa ma poruszać się wewnątrz granic konstytucji, prawa i regulacji umów państwowych, także w tych sprawach, w których prawo administarcji dopuszcza decyzje według uznania.
Art. 36
Do zakresu działania rządu należą szczególnie:
a) nadzór administracji państwa,
b) nominacje i zwolnienie urzędników państwowych, jeśli nie chodzi o sędziów lub urzędników parlamentu,
c) opracowanie rocznego budżetu państwowego i sprawozdania z minionego roku dla króla i parlamentu,
d) opracowanie regulaminu, który należy opublikować.
Art. 37
1) Gdy rząd utraci zaufanie króla lub parlamentu, wtedy wygasa jego upoważnienie do wykonywania urzędu. Do czasu powołania nowego rządu król powołuje rząd przejściowy do tymczasowego prowadzenia całej administracji państwa. Król może do rządu przejściowego powołać także członków starego rządu. Rząd przejściowy ma przed upływem czterech miesięcy od jego powołania przegłosować w parlamencie wotum zaufania, jeśli przedtem nie został nowy rząd mianowany przez króla w porozumieniu z parlamentem, na propozycję tego ostatniego (art. 34).
2) Jeśli pojedynczy członek rządu straci zaufanie króla lub parlamentu, wtedy zostaje podjęta decyzja, w porozumieniu z królem i parlamentem, o utracie upoważnień do wykonywania jego urzędu. Do nominacji nowego członka rządu sprawy urzędowe powinien prowadzić zastępca.

Część VI
O sądach

A. Ogólne postanowienia
Art. 38
1) Całe sądownictwo w imieniu króla i ludu jest wykonywane przze sędziów, którzy zostali mianowani przez króla (art. 8). Decyzje sędziów w formie wyroku zostają wydane i sporządzane w imieniu króla i ludu.
2) Sędziowie są niezależni w wykonywaniu swojego sędziowskiego urzędu w obrębie ustawowych granic ich skuteczności i w sądowym postępowaniu. Mają oni dołączyć do swoich decyzji i wyroków powody. Wpływy na wymiar sprawiedliwości przez niesędziowskie organy są tylko wtedy dozwolone, gdy je wyraźnie przewiduje konstytucja.
3) Sędziami w sensie tego artykułu są sędziowie wszystkich sądów powszechnych (art. 40 i 41), sędziowie sądu administracyjnego (art. 42), jak również sędziowie trybunału konstytucyjnego (art. 43).
Art. 39
1) Przy wyborze sędziów król i parlament posługują się wspólnym gremium. W tym gremium król ma przewodnictwo i decydujący głos. Może on do gremium powołać tylu członków, ilu reprezentantów wysyła parlament. Parlament wysyła po jednym pośle z każdej reprezentowanej grupy wyborców. Rząd wysyła odpowiedzialnego za sprawiedliwość członka rządu. Obrady gremium są poufne. Kandydaci mogą, tylko za zgodą króla, zostać przez gremium poleceni parlamentowi. Parlament ten wybiera poleconego kandydata, który zostaje następnie mianowany przez króla na sędziego.
2) Jeśli parlament odrzuca przez gremium poleconego kandydata i nie może w przeciągu czterech tygodni osiągnąć porozumienia co do nowego kandydata, wtedy parlament powinien zaproponować kontrkandydata i wyznaczyć referendum. W przypadku referendum uprawnieni do głosowania obywatele państwa są także uprawnieni do
mianowania kandydatów, zgodnie z procedurami inicjatywy (art. 29). Jeśli jest więcej niż dwóch kandydatów, wtedy głosowanie następuje w dwóch turach, zgodnie z art. 47. Ten kandydat, który otrzyma absolutną większość głosów, jest mianowany przez króla na sędziego.
3) Sędzia mianowany na określony czas pozostaje na urzędzie do zaprzysiężenia swego następcy. Bliższe określenie postępowania, prawo powstrzymywania, wynagrodzenia i należnych opłat od stron zostaną ustanowione prze prawo szczegółowe.
B. Sądy powszechne
Art. 40
1) Sądownictwo powszechne jest wykonywane w pierwszej instancji przez sądy okręgowe, w drugiej – przez sądy odwoławcze, w trzeciej – przez sąd najwyższy.
2) Poprzez ustawę może być przekazane załatwianie sporadycznych, dokładnie określonych rodzajów spraw sądowych w pierwszej instatncji szczególnie wyszkolonym i podlegającym dyrektywom niesędziowskim urzędnikom sądów okręgowych (opiekunom prawnym).
Art. 41
Sąd najwyższy wykonuje władzę dyscyplinarną nad członkami sądów powszechnych i nad urzędnikami niesędziowskimi.
C. Sąd administracyjny
Art. 42
1) Sąd administracyjny składa się z pięciu sędziów i pięciu zastępców, którzy mianowani są przez króla (art. 39). Większośc sędziów musi posiadać obywatelstwo państwa.
2) Okres urzędowania sędziów i zastępców sądu administracyjnego wynosi pięć lat. Okres urzędowania należy tak ukształtować, aby każdego roku kończył urzędowanie inny sędzia, względnie zastępca. Los decyduje przy pierwszej nominacji o długości okresu urzędowania pięciu sędziów i zastępców. Gdy przedwcześnie odchodzi z
urzędu sędzia, względnie jego zastępca, wtedy na pozostały okres urzędowania odchodzącego sędziego jest mianowany następca. Powtórny wybór jest możliwy.
3) Pięciu sędziów każdego roku wybiera ze swego grona przewodniczącego i jego zastępcę.
4) Jeśli sędzia z ważnych powodów nie może wykonywać swoich obowiązków, wtedy zastępuje go sędzia zastępca. Przy zastępstwie należy postępować w każdym przypadku na zasadzie rotacyjnej.
5) Jeśli prawo nie określa inaczej, wszystkie decyzje lub zarządzenia rządu albo szczególnych komisji ustanowionych w miejsce rządu (art. 33) podlegają zażaleniu do sądu administracyjnego.
D. Trybunał konstytucyjny
Art. 43
1) Trybunał konstytucyjny służy do ochrony konstytucyjnie zagwarantowanych praw, jak również do decydowania w konflikatach kompetencyjnych między sądami i władzami administracyjnymi.
2) Do jego kompetencji należy sprawdzanie konstyutucyjności praw i umów państwowych, jak również zgodności z prawem przepisów rządu; w tych sprawach osądza on anulująco. Działa on także jako trybunał wyborczy.
3) W pozostałych przypadkach znajdują zastosowanie, zachowując sens, określenia art. 42.

Część VII
O gminach i urzędach

Art. 44
O istnieniu, organizacji i zadaniach gmin we własnym i przydzielonym zakresie decydują prawa.
W prawie gminnym do ustalenia są następujące założenia podstawowe:
a) wolne wybory burmistrza i rady gminy przez obywateli,
b) prawo gminy do przyjęcia obywateli i swobody osiedlania się obywateli państwa w każdej gminie,
c) nakładanie podatku gminnego,
d) kierowanie policją lokalną pod nadzorem rządu.
Art. 45
1) Państwo, gminy i pozostałe stowarzyszenia, instytucje i fundacje prawa publicznego odpowiadają za szkodę, którą bezpodstawnie wyrządził osobom trzecim podmiot działający jako ich organ podczas wykonywania czynności urzędowych.
2) Osoby działające jako organy odpowiadają wobec państwa, gminy lub pozostałych stowarzyszeń, instytucji i fundacji prawa publicznego, w służbie których one stoją, za szkodę, która im wyrządziły przez umyślne lub poważne, niedbałe naruszenie obowiązków służbowych.
3) Bliższe określenia, szczególnie o kompetencjach, zostaną ujęte przez prawo.

Część VIII
Rękojmia konstytucji

Art. 46
Zmiany albo ogólnie obowiązujące interpretacje konstytucji mogą być wnioskowane przez króla, parlament, rząd albo w drodze inicjatywy (art. 29). Wymagają one po stronie parlamentu jednomyślności głosów obecnych członków lub na dwóch następujących po sobie posiedzeniach parlamentu w większości trzech czwartych głosów, ewentualnie referendum (art. 30) i każdorazowo aprobaty króla, pominąwszy postępowanie zniesienia monarchii (art. 47).
Art. 47
1) Przynajmniej 75% obywateli uprawnionych do głosowania przysługuje prawo wniesienia inicjatywy za zniesieniem monarchii. W przypadku przyjęcia inicjatywy przez lud parlament ma opracowac nową konstytucję republikańską i poddać ją najwcześniej po roku, a najpózniej po dwóch latach pod referendum. Królowi
przysługuje prawo przedłożenia nowej konstytucji dla tego referendum. Poniżej przedstawione postępowanie zastępuje postępowanie zmieniajace konstytucję według art. 46.
2) Jeżeli przedłożony jest jeden projekt, wtedy do przyjęcia wystarczy większość absolutna (art. 30). Jeśli przedłożone są dwa projekty, to uprawniony do głosowania obywatel ma możliwość wyboru pomiędzy istniejącą konstytucją a oboma projektami. W tym przypadku obywatel uprawniony do głosowania ma w pierwszym głosowaniu dwa głosy. Przydziela je tym dwóm wariantom, które sobie życzy, by przeszły do drugiego głosowania. Te dwa warianty, które zgromadzą najwięcej pierwszych i drugich głosów przechodzą do drugiego głosowania. W drugim głosowaniu, które jest przeprowadzane 14 dni po pierwszym, uprawniony do głosowania obywatel ma jeden głos. Konstytucja, która otrzyma absolutną większość, uważana jest za przyjętą (art. 30).

Część IX
Końcowe postanowienia

Art. 48
Wszystkie prawa, zarządzenia i postanowienia statutowe, które stoją w wyraźnej sprzeczności do postanowień tej konstytucji, są niniejszym zniesione, względnie tracą moc; te postanowienia prawne, które nie są zgodne z duchem ustawy zasadniczej, zostaną poddane rewizji konstytucyjnej.

 Projekt „Konstytucji dla państwa w trzecim tysiącleciu”
na podstawie książki Państwo w trzecim tysiącleciu
autorstwa księcia Hansa-Adama II Liechtenstein
Wydawnictwo AA, Kraków 2015, s. 197-217.